وجه تشبیه نور حضرت فاطمه به چراغ

قوله تعالی:
(مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکوهٍ [۳۰۹] فیها مِصْباحٌ اَلْمِصْباحُ فی زُجاجَهٍ اَلزُّجاجَهُ کَاَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌ).
یکی از جهات بلاغت، تشبیه کردن معقولات است به محسوسات، محض تقریب اذهان و اگر مشبّهٌ به چیزی باشد که در زمان تشبیه نصب العین مخاطبین باشد احسن و ابلغ است.
و چون در زمان نزول کلام معجز نظام، لاله آویز ناقوسی و جار و چهل چراغ و لنپا و چراغ برق و الکتریسیته نبوده و اگر چنانچه بعضی از آنها هم بوده به مرای و منظر مخاطبین نبوده، لهذا مُشَبَّهٌ به، را چیزی مقرّر فرموده که نصب العین مخاطبین آن زمان بوده و در صفا و جلا و ضیاء و نور و بها فرد اوّل بوده.
و آن چراغی است که از روغن زیت افروخته باشند که آن روغن زیت در زجاجه باشد یعنی ظرف بلور، و در وسط آن روغن مِثلِ فَوَّاره ی حوض مِصباح، [۳۱۰] یعنی فتیله و فندک باشد و اینها همه در مشکوه باشد، یعنی محلّ
[ صفحه ۲۵۹]چراغی که در دیوارها درست می کرده و چراغ در آن می گذاشته و جلو آن شیشه ای نصب می کرده مثل دیوار کو.
و حاصل از سبک آیه این است که: چیز نورانی براق با شعاعی مثل فتیله ی روشن شده ی ضخیم در جوف ظرف بلور که پر از روغن صاف زلال زیت بوده باشد و اینها همه در مشکوه و محلّ چراغ با صفا و جلائی که مثل دیوار گویا مردنگی [۳۱۱] بوده باشد که شعاع آنها در یکدیگر بیفتد و مثل ستاره ی درخشنده ی نورانی بوده باشد.
و تشبیه در آیه چار رکن دارد: مُشَبَّه، و مُشَبَّهٌ بِه، و وجه شباهت، و ادات تشبیه.
مشبَّهْ: نور خدای تعالی، مشبّهٌ به: چراغی که به این اوصاف است، وجه شباهت: نورانیّت، ادات تشبیه: کاف کمشکوه.
این است معنی ظاهر آیه چنانچه از «مجمع البیان» [۳۱۲] و بعضی تفاسیر مستفاد می شود.
علّامه ی حلّی قدس سره در کتاب «کشف الیقین» می فرماید:
«قوله تعالی (کَمِشْکوهٍ فیها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ) بِاِسْنادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلِ الْبَغْدادِی عَنْ مُوسَی بْنِ الْقاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قالَ: سَأَلْتُ (أبا) الْحَسَنَ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ تعالی: «کَمِشْکوهٍ».
[ صفحه ۲۶۰]قالَ: «اَلْمِشْکوهُ» فاطِمَهُ وَ «الْمِصْباحُ»: الحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ «اَلزُّجاجَهُ کَاَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ» قالَ: کانَتْ فاطِمَهُ کَوْکَبٌ دُرِّیٌ بَیْنَ نِساءِ الْعالَمینَ، (یُوقَدُ مِنْ شَجَرَهٍ مُبارَکَهِ): الشَّجَرَهُ الْمُبارَکَهُ اِبْراهیمُ، (لا شَرْقِیَّهٍ وَ لا غَرْبِیَّهٍ) لا یَهُودِیَّهٍ وَ لا نَصْرانِیَّهٍ. (یَکادُ زَیْتُها یُضی ءُ): یَکادُ الْعِلْمُ اَنْ یَنْطَبِقَ مِنْها، (وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ [۳۱۳] عَلی نُورٍ): قالَ: فیها اِمامٌ بَعْدَ اِمامٍ. (یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ)، قالَ: یَهْدِی اللَّهُ لِوَلایَتِنا مَنْ یَشاءُ». [۳۱۴] .
[ صفحه ۲۶۱]«قول خداوند تعالی: (کَمِشْکوهٍ فیها مِصْباحٌ) به اسناد این حدیث از محمّد پسر سهل بغدادی و او از موسی پسر قاسم و او از علی پسر جعفر گفت: پرسیدم از حضرت امام (أباالحسن) حسن (علیه السلام) از قول خدای تعالی: «کمشکوهٍ»، فرمود: مشکوه، فاطمه است و مصباح حسن و حسین می باشند.
و «الزُّجاجَهُ کَاَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ» فرمود: فاطمه ستاره ای است درخشنده در میان زنهای دنیا. (یُوقَدُ مِنْ شَجَرَهٍ مُبارَکَهٍ) شجره ی مبارکه ابراهیم است. (لا شَرْقِیَّهٍ وَ لا غَرْبِیَّهٍ) یعنی نه یهودی بودند و نه نصرانی.
(یَکادُ زَیْتُها یُضی ءُ) یعنی نزدیک است علم (از او) اینکه عالم گیر شود از شجره ی ابراهیم.
(وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلی نُورٍ) فرمود در شجره ی ابراهیم است امامی بعد از امام، (یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ) یعنی هدایت می کند خدا به واسطه ی دوستی ما هر که را خواهد».
برگرفته از کتاب ده گفتار پیرامون سیمای حضرت فاطمه علیها السلام در قرآن کریم نوشته آقای عبد الحسین قدسی خوشنویس

روبات عترت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *